Wereld Anticonceptiedag - 26 september

Een zwangerschap kan een van de mooiste gebeurtenissen in het leven zijn. Maar een zwangerschap op een moment waarop iemand daar niet voor heeft gekozen, kan ook grote gevolgen hebben. Juist daarom is goede anticonceptie zoveel meer dan alleen het voorkomen van een zwangerschap. Het gaat uiteindelijk over iets fundamentelers: de vrijheid om zelf te bepalen óf, wanneer en onder welke omstandigheden je een kind wilt krijgen.

Op 26 september, Wereld Anticonceptiedag, staan we wereldwijd stil bij het belang van anticonceptie. En misschien is het goed om daarbij één uitgangspunt voorop te stellen: anticonceptie is geen verplichting. Een vrouw hoeft geen anticonceptie te gebruiken omdat haar omgeving, haar partner, haar arts of de maatschappij dat van haar verwacht. De keuze om wel of geen anticonceptie te gebruiken is haar eigen keuze. Maar een vrije keuze kan pas echt vrij zijn als je weet waaruit je kunt kiezen.

Vele mogelijkheden

De mogelijkheden zijn tegenwoordig groot. Er zijn verschillende soorten pillen, het hormoonstaafje, de vaginale ring, injecties, het hormoonspiraal en het koperspiraal. Daarnaast zijn er barrièremethoden zoals het condoom en bestaan er definitieve vormen van anticonceptie. Dat is goed nieuws, maar tegelijkertijd maakt die enorme keuze het soms juist ingewikkeld. Want wat voor de ene vrouw een ideale methode is, kan voor een andere vrouw helemaal niet prettig of geschikt zijn. De een wil jarenlang nergens aan hoeven denken en kiest voor een spiraal of implantaat. De ander wil juist zelf dagelijks controle houden en kiest voor de pil. Weer een ander wil liever helemaal geen hormonen gebruiken. En voor iemand die bescherming tegen seksueel overdraagbare aandoeningen nodig heeft, blijft het condoom essentieel.

Ook kunnen in het kader van cyclusregulering vele vormen van hormonale anticonceptie ingezet worden bij vrouwen met diverse cyclusproblemen op alle leeftijden, bijvoorbeeld hevig menstrueel bloedverlies. Daarom bestaat er eigenlijk niet zoiets als ‘de beste anticonceptie’. Er bestaat vooral anticonceptie die op een bepaald moment het beste past bij een bepaalde vrouw.

Eerst luisteren, dan adviseren

Een anticonceptieconsult zou niet moeten beginnen met: “Welke pil wilt u?” Het zou moeten beginnen met luisteren. Wat vindt iemand belangrijk? Wil zij op korte termijn zwanger worden of juist jarenlang niet? Hoe belangrijk is menstruatiecontrole? Wil zij hormonen vermijden? Hoe kijkt zij aan tegen een methode die zij dagelijks, maandelijks of jarenlang niet hoeft te onthouden? Zijn er medische omstandigheden waarmee rekening moet worden gehouden? En misschien wel de belangrijkste vraag: wat wil de vrouw zelf? Pas daarna begint het echte gesprek over de mogelijkheden.

Iedere methode heeft voordelen, maar ook mogelijke nadelen en bijwerkingen. Sommige methoden zijn zeer betrouwbaar, andere zijn sterk afhankelijk van correct gebruik. Bij sommige hormonale methoden kunnen veranderingen in bloedingspatroon optreden. Andere methoden bevatten geen hormonen. Een condoom heeft bovendien een unieke rol doordat het, anders dan andere anticonceptiemethoden, ook bescherming biedt tegen veel seksueel overdraagbare aandoeningen.

Goede voorlichting betekent daarom niet dat een arts vertelt wat een vrouw moet kiezen. Goede voorlichting betekent dat een vrouw voldoende informatie krijgt om zelf een keuze te kunnen maken.

Dat is het verschil tussen anticonceptie voorschrijven en samen beslissen over anticonceptie. Hier ligt nog een grote uitdaging.

Het is gemakkelijk om in Nederland te zeggen: “Je kunt toch gewoon naar de huisarts of gynaecoloog?” Maar wereldwijd is dat lang niet vanzelfsprekend. Voor miljoenen vrouwen zijn anticonceptiemiddelen niet beschikbaar, niet betaalbaar of moeilijk bereikbaar. Soms ontbreken zorgverleners. Soms is er onvoldoende betrouwbare informatie. Soms zijn er culturele of sociale barrières. En soms bepaalt een partner of omgeving welke keuzes een vrouw wel of niet mag maken.

Dat betekent dat we op Wereld Anticonceptiedag niet alleen moeten praten over nieuwe methoden en medische ontwikkelingen. We moeten ook praten over toegankelijkheid. Anticonceptie moet wereldwijd beschikbaar, betrouwbaar, veilig en betaalbaar zijn. Niet alleen voor vrouwen die het gemakkelijk kunnen betalen, maar ook voor jonge vrouwen, vrouwen in arme gebieden, vrouwen in conflictgebieden en vrouwen die afhankelijk zijn van anderen voor hun toegang tot gezondheidszorg. Want keuzevrijheid zonder toegang is geen echte keuzevrijheid.

Op Wereld Anticonceptiedag 2026 mogen we daarom één boodschap door de WHO onderschreven centraal stellen:

“Een keuze is pas echt vrij als je goed geïnformeerd bent, als er daadwerkelijk iets te kiezen valt en als je die keuze zelf mag maken.”

Juist om deze reden vinden wij het als gynaecologen verbonden aan PoliDirect heel belangrijk dat er ruim de tijd wordt genomen en ons ook wordt geboden voor een anticonceptie consult.

Dr. Erik Boss, Gynaecoloog/medisch columnist bij PoliDirect

#WereldAnticonceptiedag #Voorlichting #VrijeKeuze #Gynaecologie